bày vẽ
Định nghĩa
- Động từ:
- Nghĩa chính (thường mang sắc thái tiêu cực): Làm cho một việc trở nên phức tạp, rườm rà hơn mức cần thiết bằng cách thêm vào những chi tiết, quy trình hoặc yêu cầu không thực sự quan trọng hoặc có ích.
- Nghĩa phổ biến khác (ít dùng hơn, mang sắc thái trung tính): Chỉ dẫn, hướng dẫn cách làm một việc gì đó.
Ví dụ sử dụng
- Động từ (nghĩa chính - tiêu cực):
- Công việc đơn giản vậy thôi, đừng có bày vẽ ra cho phức tạp.
- Anh ấy cứ thích bày vẽ đủ thứ quy định lằng nhằng, làm mọi người mệt mỏi.
- Chỉ cần dọn nhà sạch sẽ là được, mẹ đừng bày vẽ thêm việc nữa.
- Động từ (nghĩa hướng dẫn):
- Ông cụ bày vẽ cho con cháu cách trồng lúa nước. (Cách dùng này thường gặp trong văn chương hoặc lối nói cổ).
Các cách sử dụng nâng cao
- "bày vẽ đủ trò" / "bày vẽ lắm trò": Nhấn mạnh việc nghĩ ra hoặc áp dụng rất nhiều cách thức, mánh khóe phức tạp, không cần thiết, thường gây phiền toái.
- Thằng bé nghịch ngợm, suốt ngày bày vẽ đủ trò để trêu chọc em.
- "bày vẽ ra": Thường đi kèm để nhấn mạnh hành động làm phát sinh sự phức tạp từ một việc vốn đơn giản.
- Chuyện nhỏ xíu, tự dưng anh ta bày vẽ ra thành chuyện lớn.
Biến thể và từ gần giống
- Bày biện (động từ): Sắp xếp, bố trí (thường là đồ vật) một cách có trật tự, trang trọng. (Khác với "bày vẽ" ở sắc thái tích cực và đối tượng cụ thể).
- Vẽ vời (động từ): Thêm thắt những chi tiết không có thật, phóng đại sự việc (thường dùng trong kể chuyện, tả cảnh). (Gần nghĩa với "bày vẽ" nhưng thiên về mặt ngôn từ, hình ảnh hơn là hành động thực tế).
Từ đồng nghĩa
- Làm phức tạp hóa: Làm cho trở nên rắc rối, khó hiểu.
- Rườm rà: Có nhiều chi tiết, hình thức không cần thiết.
- Màu mè (trong một số ngữ cảnh): Có tính hình thức, cầu kỳ quá mức.
Từ trái nghĩa
- Đơn giản hóa: Làm cho trở nên đơn giản, dễ hiểu, dễ làm.
- Tinh giản: Lược bỏ những phần không cần thiết để cho gọn.
Thành ngữ, tục ngữ liên quan
- "Đơn giản hóa vấn đề, đừng bày vẽ": Lời khuyên nên giữ mọi thứ ở mức đơn giản, tránh làm rối lên.
- "Bày vẽ như thợ vẽ": Châm biếm việc ai đó cố tình làm mọi thứ trở nên cầu kỳ, phức tạp một cách không cần thiết.